Diyarbakır Tarihi

 

Diyarbakır ve çevresi tarih öncesi dönemlerden itibaren her devirde nemini korumuş,
Anadolu ile Mezopotamya, Avrupa ile Asya arasında doğal bir geçiş yolu, bir köprü görevi
yapmış bu nedenle de çeşitli uygarlıkların tarihi ve kültürel mirasını günümüze kadar
taşımıştır.

Tarih boyunca Amida, Amid, Kara-Amid, Diyar-Bekr, Diyarbekir, Diyarbakır adlarını alan
kent Güneydoğu Anadolu bölgesinin orta bölümünde, Elcezire denilen, Mezopotamya'nın
kuzey kısmındadır.

Yontma taş ve Mezolitik devirlerde, Diyarbakır ve çevresindeki mağaralarda yaşanmış
olduğu, yapılan arkeolojik araştırmalar ile anlaşılmıştır. Eğil-Silvan yakınlarındaki Hassun,
Dicle Nehri ve kolları üzerinde Ergani yakınlarında Hilar mağaralarında bu çağdan kalma
kalıntılar tespit edilmiştir.

Anadolu'nun en eski köy yerleşmelerinden biri olan tarımcı köy topluluklarının en güzel
örneğini veren Ergani yakınlarındaki Çayönü Tepesi, günümüzden 10.000 yıl önceye
tarihlenmesi ile sadece bölge tarihimize değil Dünya uygarlık tarihine de ışık tutmaktadır.
M.Ö. 7.500-5.000 yılları arasında aralıksız olarak daha sonra da aralıklarla iskan edilmiş olan
günümüzdeki kent uygarlığının ilk temellerinin atıldığı Çayönü, insanların göçebelikten
yerleşik köy yaşantısına, avcılık ve toplayıcılıktan besin üretimine geçtikleri "Neolitik
Devrim" olarak da bilinen teknolojik yaşam biçimi, beslenme ekonomisi ve insan doğal çevre
ilişkilerinin tümü ile değiştiği kültür tarihi ile ilgili buluşlarda bir çok ilki de içeren canlı ve
ilginç bir yerleşmedir. Yabani buğday, mercimekgiller gibi bitkilerin tarıma alınması, koyun
ve keçinin evcilleştirilmesi ile Çayönü bilim dünyasında önem kazanmıştır.

Yine Ergani yakınlarındaki Grikihaciyan Tepesi'nde M.Ö. 5.000 yılları başına
tarihlenen "Gelişkin Köy Evresi" ya da Kalkolitik Çağ olarak adlandırılan Halaf Kültürünün
sonlarına tarihlenen tek bir kültür evresi görülmüştür. Halaf Kültürü, Kuzey Irak, Suriye ve
Güneydoğu Anadolu'da görülen yuvarlak planlı kubbeli evleri zengin boya bezeli çanak-
çömleği ile ünlüdür.

Diyarbakır'ın Bismil İlçesi yakınlarındaki Üçtepe Höyük'te yapılan ve henüz bitirilmemiş
olan kazı çalışmalarında ise 2. Bin, Yeni Asur, Helenistik ve Roma İmparatorluk dönemine
tarihlenen önemli bir merkez ortaya çıkarılmıştır.

Öte yandan Lice yakınlarındaki Birkleyn mağaraları ve Eğil'deki Eğil Kalesi ve kayalardaki
kitabeler Asurlardan kalan önemli eserler bulunmuştur.

Diyarbakır'ın kent merkezinin tarihine baktığımızda ise; M.Ö. 3. Binde kente Hurri-
Mitaniler'in egemen olduklarını görüyoruz. M.Ö. 1260'a dek egemenliklerini sürdüren Hurri-
Mitaniler'den sonra sırasıyla Asurlular, Aramiler, Urartular, İskitler, Medler, Persler,
Makedonyalılar, Selevkoslar, Partlar, Büyük Tigran İdaresi, Romalılar, Sasaniler, Bizanslılar,
Emeviler, Abbasiler, Şeyhoğulları, Hamdaniler, Mervaniler, Selçuklular, İnaloğulları,
Nisanoğulları, Artuklular, Eyyübiler, Moğollar, Akkoyunlular, Safeviler ve Osmanlılar
Diyarbakır'a egemen olmuşlardır.

Bu uygarlıklar arasında Diyarbakır'da en fazla tarihi eser yapan ve iz bırakanlar Romalılar,
Abbasiler, Mervaniler, Selçuklular, Artuklular, Hıristiyan ve Osmanlılar olmuştur. Diyarbakır
sadece Roma-Bizans değil aynı zamanda Müslüman, Pers, Arap ve Tür devletlerinin zengin
tarihi ve kültürel değerlerini taşıyan ortak bir kültür mirası olarak günümüze kadar gelmiştir.
Özellikler surlarda birçok medeniyetlerin izlerini kitabe, süsleme, figür, kapı veya görkemli
burç şeklinde en canlı şekilde görebilme

•MEDRESELER

•Zinciriye
•Mesudiye
•Ali Paşa
•Muslihittin Lari

•MÜZELER

•Diyarbakır Arkeoloji Müzesi
•Ziya Gökalp Müzesi
•Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi

•TARİHİ KÖŞKLER

•Gazi (Seman) Köşkü
•Erdebil Köşkü
•Ağuludere Köşkü

•TARİHİ HANLAR

•Deliller Hanı
•Hasan Paşa Hanı
•Çifte Han
•İbrahim Paşa Hanı
•Tütün Han
•Rüstem Paşa Hanı

•TARİHİ KÖPRÜLER

•Dicle ( On Gözlü) Köprüsü
•Malabadi Köprüsü
•Halburman Köprüsü
•Devegeçidi Köprüsü

•TARİHİ HAMAMLAR

•Vahap Ağa Hamamı
•Suakar Hamamı
•Deva Hamamı


•TARİHİ VE TURİSTİK YERLER

•TARİHİ CAMİLER

•Ulu Cami
•Nebi Cami
•Parlı ( Safa ) Cami
•Lala Kasım Cami
•Dört Ayaklı Minare
•Fatih Paşa (Kurşunlu-Bıyıklı Mehmet Paşa ) Cami
•Ali Paşa Cami
•İskender Paşa Cami
•Behram Paşa Cami
•Melek Ahmet Paşa Cami
•Kurt İsmail Paşa Cami

 

•TARİHİ KİLİSELER

•Saint George Kilisesi
•Kırklar Kilisesi
•Mar Toma Kilisesi
•Meryem Ana Kilisesi
•Surp Giragos Kilisesi
•Surp Sargis

 

Bize Ulaşın

Diyarbakır Tanıtma Kültür ve
Yardımlaşma Vakfı Antalya Şubesi

Yenigün Mah. 1042 Sok. Muratpaşa / ANTALYA
Telefon : 0242 322 67 67